Soloturn


Il chantun da Soloturn è caracterisà d'ina gronda diversitad regiunala. Ils elements caracteristics da la cuntrada dal chantun èn il Giura cun sias chadainas da collinas e la planira. Il chantun ha 121 vischnancas (stadi da l'october 2011). Las citads las pli grondas dal chantun èn Olten (17‘200 abitantas ed abitants), la chapitala Soloturn (16‘200 abitantas ed abitants) e Grenchen (16‘000 abitantas ed abitants). Sco en autras parts da la Svizra èn las vischnancas d'aglomeraziun e las vischnancas ruralas spezialmain caracteristicas per il chantun. Il chantun è dividì en 10 districts. Cun excepziun dal district protestant da Bucheggberg che cunfinescha cun il chantun Berna è il chantun Soloturn tradiziunalmain catolic.

La tgira da la diversitad culturala

Il territori chantunal po vegnir repartì en quatter regiuns: la part sura dal chantun cun la chapitala e la part sut dal chantun cun Olten sco centers, tranteren la regiun Thal-Gäu ed en il nord il Schwarzbubenland cun ils districts Thierstein e Dorneck. Las tradiziuns che vegnan tgiradas en il chantun Soloturn pon vegnir repartidas en moda generala en talas da caracter religius ed en talas da la cultura rurala ch'ins chatta en ina furma sumeglianta er en auters lieus. Ultra da quai vegnan tgiradas en la citad dad Olten e spezialmain a Soloturn tranter auter tradiziuns istoricas specificas. La finala èn sa sviluppadas en il 20avel tschientaner tradiziuns impurtantas che n'han nagin connex pli cun il senn cumin dad «usits», sco per exempel ils «Dis da film e da litteratura da Soloturn», la «Scuntrada da motos da Hauenstein a Trimbach» ed il «Cup d'uras a Grenchen».

La segunda mesadad dal 20avel tschientaner ha il chantun Soloturn francà la tgira e la promoziun da la cultura sco incumbensa dal stadi en la Lescha per promover la cultura da l'onn 1967. Dapi quella giada quinta tenor l'art. 1 lit. h il «sustegn da stentas per mantegnair ils usits e las isanzas da la citad e da la champagna» explicitamain tar las incumbensas da la tgira publica da la cultura. La tgira da la diversitad culturala po uschia vegnir chapida sco finamira strategica dal chantun Soloturn.

Questa valur da la politica da cultura soloturnaisa sa mussa per exempel en la realisaziun dal project «Patrimoni cultural immaterial Argovia-Soloturn. Glista da las tradiziuns vivas». Ensemen cun il chantun Argovia è vegnì registrà il patrimoni cultural immaterial en in stretg barat cun la populaziun. Ils resultats èn vegnids registrads en ina glista bichantunala da las tradiziuns vivas. Quella duai servir en l'avegnir sco instrument d'infurmaziun per giavischs tant da vart uffiziala sco er da vart privata. Il tema dal patrimoni cultural immaterial vegn uschia ad esser impurtant a lunga vista per la politica culturala da tuts dus chantuns. Il project e la publicaziun ch’è resultada rinforzan la conscienza da la populaziun per sias atgnas tradiziuns.

Exempels per tradiziuns vivas dal chantun

Tar las tradiziuns vivas da caracter religius tutgan per exempel ils «pelegrinadis» a Mariastein, Wolfwil, Meltingen ed Oberdorf ed il «liar palmas» («Palmbinden»). In usit da benedicziun pli nov è la «benedicziun da motos» sin il Born a Kappel che unescha dapi la fin dal 20avel tschientaner mintga onn plirs tschient motociclists.

Tar las tradiziuns champestras tutgan en in pèr vischnancas per exempel las activitads dals «Stäcklibuebe» la notg dal 1. da matg (perquai er numnads per part ils «Maibuebe») u las activitads per preparar il fieu da tschaiver. Er il «Banntag» e la «Eierläset», che vegn pratitgada oravant tut er en ils dus chantuns vischins Argovia e Basilea-Champagna, appartegnan a questa gruppa d'usits. Ultra da quai vegnan organisadas sin la champagna gia daditg differentas festivitads da «fiera», sco per exempel dapi passa 500 onns la «Krebschilbi» a Kriegstetten (oriundamain ina festa d'engraziament per la racolta) u dapi l'onn 1775 la «Schnottwiler Chilbi».

Tar las tradiziuns istoricas specificas en las citads tutgan a Soloturn per exempel la «Vorstädterchilbi» dapi la segunda mesadad dal 15avel tschientaner che stat en connex cun la «Festa da la battaglia da Dornach dal 1499» (questa battaglia vegn commemorada enfin oz mintga onn a Dornach). Latiers tutgan er las numerusas confraternitads e la «surdada dal vestgi d'onur da Roth» («Verleihung des Roth'schen Ehrenkleids») dapi l'onn 1538 al descendent il pli vegl da Hans Roth – vul dir al descendent da quel um che ha avertì la citad da Soloturn l'onn 1382 da l'attatga dal cont Rudolf II. da Neu-Kyburg. Per Olten ha la «festa da scola» che ha lieu mintga dus onns dapi l'onn 1816 ina impurtanza fitg gronda. La «festa da Son Bastian» dals tiradurs da citad dad Olten attira in public da tut la Svizra. Ella è naschida l'onn 1811 en connex cun la nova fundaziun da l’Uniun dals tiradurs da la citad che datescha gia da l’onn 1488. Il «tschaiver dad Olten» vegn menziunà l'emprima giada l'onn 1563, entant ch'il «tschaiver da Soloturn» ha ses cumenzament schizunt en il 14avel tschientaner, da quel temp en furma d'in uschenumnà «teater da tschaiver».

Tar las tradiziuns marcantas ch'èn pli giuvnas u che na vegnan betg messas en connex cun la noziun usitada dals «usits» tutgan – ultra da quellas menziunadas survart – per exempel er ils «dis da cabaret dad Olten», la scuntrada dad autos americans «American Live» (cun 25'000 visitaders) ad Oensingen e natiralmain las activitads en connex cun l'industria d'uras a Grenchen.

Ultra da quai vegnan cultivadas tradiziuns en ils secturs da la mastergnanza tradiziunala e da l’observaziun da la natira e da l’univers che fan er part dal patrimoni cultural immaterial. La «destillaziun da vinars» e la «viticultura» en il Schwarzbubenland èn exempels per l’emprima categoria, las activitads dals uschenumnads «Hubelmeteorologen» da Lohn-Ammannsegg, che fan cun success prognosas da l’aura observond ils avieuls, ils fols d'animals e l’ir da l'aura dals onns passads èn exempels per la segunda categoria.

Ulteriuras infurmaziuns

Il patrimoni cultural immaterial en ils chantuns Argovia e Soloturn è registrà en in'atgna glista cun var 500 tradiziuns vivas ch'èn vegnidas communitgadas dals purtaders sezs, da la populaziun e da las vischnancas. Ultra da quai èn savens inditgadas tradiziuns communalas vivas sin las paginas d'internet da las vischnancas sut la rubrica «cultura» respectivamain «isanzas ed usits» sco per exempel a Lommiswil u a Hofstetten-Flüh.

Referenzas