Turitg


Il chantun Turitg è il chantun svizzer cun la pli gronda populaziun e populà il pli spess. En territoris cun ina convivenza uschè concentrada è ina vita culturala multifara, animada e che promova la cuminanza da grond'impurtanza per la populaziun. Las tradiziuns vivas - che vegnan tradidas, che pon sa transfurmar e vegnir adattadas a novs basegns - èn in element fitg impurtant da la cultura urbana e rurala. Il chantun Turitg dat gronda paisa a la preservaziun e promoziun da ses patrimoni cultural, quai che vegn exprimì fitg cleramain er en sia strategia da cultura.

La Strategia da cultura dal chantun Turitg è vegnida francada uffizialmain ils 14 da mars 2002. En il pled sin via vegn suttastritgà ch'il stadi ha l'incumbensa da porscher in rom per il svilup prosperant da la cultura. Il stadi po gidar a preservar il patrimoni cultural, a mantegnair il patrimoni fisic ed ad intermediar e render accessibel quel a la societad. Tenor la strategia da cultura n'è quai betg ina incumbensa facultativa, mabain ina obligaziun ch'il stadi sto ademplir independentamain da la rentabilitad finanziala, perquai ch'ella fa part da la responsabladad per la conscienza istorica e per il futur cultural da la societad.

La promoziun culturala da las tradiziuns vivas

Las tradiziuns vivas èn quella part dal patrimoni cultural tradiziunal che vegn pratitgada actualmain. Ellas èn damai immediatas e preschentas en il mintgadi. Il chantun Turitg è conscient da l'impurtanza da las tradiziuns vivas e statuescha perquai èn sia strategia da cultura ch'il chantun sto contribuir a dar a la tradiziun culturala in preschent actual e novs impuls per il futur. En quest senn èn il sustegn ed il mantegniment dal patrimoni cultural immaterial ina gronda prioritad en la politica da cultura dal chantun Turitg.

Per sia politica da cultura ha il chantun Turitg definì la "cultura" sco "l'identitad d'ina societad". En la strategia da cultura stat scrit explicitamain ch'il mantegniment da l'activitad culturala ed il sustegn da las incumbensas necessarias per la preservaziun istorica, per l'archivaziun, perscrutaziun e per il svilup dal patrimoni cultural èn incumbensas principalas da la politica da cultura - per garantir la cuntinuitad culturala. En il chantun Turitg cun sia populaziun spessa s'avischinan las citads adina dapli causa las aglomeraziuns creschentas. En questas regiuns urbanas datti blers immigrants dals pajais vischins ed er d'autras culturas. En la citad da Turitg han 60 pertschient da la populaziun ina biografia da migraziun ed il repertori da las tradiziuns vivas è per consequenza spezialmain multifar ed eterogen. En contact cun il patrimoni cultural da las diversas etnias e religiuns vegnan las tradiziuns vivas adina puspè transfurmadas. In patrimoni cultural viv sto sa renovar ed improvisar constantamain e sto perquai restar flexibel e modifitgabel. En quest senn definescha il chantun Turitg sia politica da cultura sco dinamica ed orientada vers l'avegnir.

Il patrimoni cultural immaterial en las citads...

Las tradiziuns vivas en ils territoris urbans han savens in caracter festiv. Questas occurrenzas ritualisadas han ragischs istoricas e manifesteschan savens plaschair ed ina tscherta sensualitad. Il chantun Turitg ha ina paletta variada dad usanzas e festas urbanas ed allegras. Quella tanscha da las grondas occurrenzas regularas, sco il "Sechseläuten" ed il "Knabenschiessen" a Turitg u il "Albanifest" a Winterthur ch'èn enconuschentas er ordaifer il chantun, fin ad usanzas pli novas e modernas sco la "Street Parade" a Turitg u il "Afro-Pfingsten-Festival" a Winterthur. L'usanza da l'uschenumnà "Sechsilüüte" che vegn organisada da las mastergnanzas turitgaisas è la festa la pli prominenta dal chantun. Ella ha lieu mintg'onn il terz glindesdi d'avrigl ed è deditgada a la stgatschada da l'enviern. Ils commembers da las mastergnanzas fan in cortegi tras las vias da la citad en costums istorics e sa radunan lura sin il "Sechseläutenplatz" al Bellevue. Là vegn dà fieu precis a las sis la saira il stgandler dal "Böög", in pop da naiv da chartun emplenì cun petardas. L'arsentada vegn accumpagnada dal marsch dal "Sechseläuten". Pli spert ch'il "Böög", che arda ed explodescha, perda ses chau e pli spert che l'enviern è stgatschà. Mo mintga diesch onns ha lieu a Turitg l'uschenumnada "Hirsebreifahrt". Questa usanza deriva d'ina scumessa cun ils Alsazians l'onn 1456: Ils Turitgais han scumess quella giada ch'els rivian en bartga en 24 uras fin a Strassbourg. Els èn rivads sin il flum fin a Strassbourg perfin en 22 uras, uschè che la buglia da megl ch'els han purtà cun sai en ina padella era anc chauda. Il chalender da las tradiziuns turitgaisas cuntegna bleras autras occurrenzas, per exempel il "Berchtoldstag" ils 2 da schaner cun aperitivs e la repartiziun dals "Neujahrsblätter". Per ils uffants datti mintgamai il glindesdi da Pasca il "Zwänzgerle" sin il Rüdenplatz en la citad veglia, ina festa publica da batter ovs cun munaidas da ventg raps.

... ed en las regiuns ruralas

Bleras tradiziuns ed usanzas popularas ed autenticas na datti dentant betg mo en las regiuns urbanas dal chantun, mabain er en las regiuns ruralas. Las incumbensas per la politica da cultura formuladas dal Post chantunal per la cultura en la Direcziun da la giustia e da l'intern cuntegnan perquai sco in punct principal da la strategia da cultura er in rinforzament da la promoziun chantunala da cultura en las regiuns ruralas. I vegn postulà explicitamain in equiliber cun la promoziun da cultura chantunala per las grondas instituziuns urbanas sco per exempel l'opera da la citad da Turitg. Las tradiziuns vivas en las diversas regiuns e vischnancas dal chantun Turitg èn pli e pli popularas er tar la giuventetgna. Questas usanzas ruralas han savens in connex cun las stagiuns u derivan da celebraziuns d'engraziament per la racolta. Uschia datti per exempel l'atun en las diversas regiuns da viticultura grondas festas da vendemia. Per il di da son Martin ha lieu a Richterswil al Lai da Turitg in dals pli bels cortegis da laternas da rava da tut il pajais. Surtut la stagiun fraida e stgira vegn animada da bleras usanzas. Durant il temp d'advent vegnan scurrentads en diversas vischnancas turitgaisas ils malspierts da l'enviern cun figuras animalas monstrusas: ad Ottenbach circulescha durant la "Spräggelen-Nacht" ina "Schnabelgeiss" tras la vischnanca, a Zumikon datti il "Schnappesel" ed a Samstagern curran ils 30 da december, la notg dal "Haageri", umens giuvens cun in chau da chaval vi d'ina latta tras il vitg. Da derivanza politica è il "Ustertag" cun il "Usterschiessen" che vegn festegià en regurdanza dals 22 da november 1830 cur ch'ina demonstraziun paschaivla da 10 000 persunas ha protestà ad Uster cunter la prepotenza da las citads vers las regiuns ruralas.

Sco en tut il nordvest da la Svizra è la tradiziun da saut fitg populara er en il chantun Turitg, tant en las citads sco en las vischnancas. Suenter la Segunda guerra mundiala han ils sauts tradiziunals gì ina vaira renaschientscha en Svizra. Els èn caracterisads d'ina inscenaziun plain midadas spertas da figuras e furmas. Quai als renda fitg animads e plascha al public. Umens e dunnas che han ina passiun per il saut s'han organisads en diversas uniuns e gruppas da saut e da costums. Els sa radunan regularmain ed exerciteschan per las festas da saut ch'han lieu pliras giadas l'onn. Sco center da cumpetenza per la preservaziun dal patrimoni cultural en il champ dal saut e dal saut professiunal è vegnì fundà l'Archiv svizzer dal saut. El s'engascha per la collecziun, la documentaziun e la preservaziun da la creaziun professiunala da sauts documentada sin medias audiovisualas.

Las tradiziuns vivas sco reservuar da savida

Ina ulteriura finamira strategia da la politica da cultura dal chantun Turitg è da promover la conscienza per la gronda valur d'ina vita culturala activa e multifara sco impurtant factur economic e sco factur per l'attractivitad dals lieus. In bun exempel per questa valur è il mantegniment dal patrimoni cultural en connex cun l'industria textila. L'elavuraziun da textilias è daditg in factur economic fitg impurtant per il chantun Turitg. Al nord dal Lai da Turitg era da chasa l'industria da mangola. La producziun da textilias era pussibilitava als purs da la regiun in gudogn supplementar ch'era fitg necessari. Sco consequenza da l'invenziun da la maschina da filar l'onn 1770 è l'industria textila vegnida mecanisada. Grondas fabricas èn vegnidas creadas en la regiun a l'ost dal Lai da Turitg. In auter svilup ha fatg l'industria da saida ch'era situada en diversas vischnancas al sid dal Lai da Turitg. L'industria da saida turitgaisa, enconuschenta per sia qualitad en tut il mund, ha gì ses temp glorius la mitad dal 19avel tschientaner. Dapi ils onns 1930 han las firmas da saida turitgaisas deplorablamain patì fitg ferm. La fin da questa anteriura industria prosperanta s'avischina oz pli che mai - ma indirectamain ha questa branscha pussibilità la creaziun da firmas da grond'impurtanza economica fin oz, sco bancas, societads immobigliaras e fabricas da maschinas. Er sch'ils fastizs architectonics e l'impurtanza economica da l'industria da saida turitgaisa èn preschents fin oz, n'enconuschan grondas parts da la populaziun actualmain betg pli quest patrimoni cultural pregnant. Perquai datti dapi onns intents d'intermediar l'impurtanza da l'industria da saida turitgaisa per il chantun e da preservar ils archivs textils anc existents.

Referenzas